Sự tích đền Trần và lời giải về ấn đền Trần

Đăng ngày: . Bởi: . Lượt xem bài: 5744

Đền Trần (陳廟 – Trần Miếu) là một đền thờ tại đường Trần Thừa phường Lộc Vượng thành phố Nam Định (sát quốc lộ 10), là nơi thờ các vua nhà Trần cùng các quan lại có công phù tá nhà Trần. Đền Trần được xây dựng trên nền Thái miếu cũ của nhà Trần đã bị quân Minh phá hủy vào thế kỷ 15.

Đền Trần bao gồm 3 công trình kiến trúc chính là đền Thiên Trường (hay đền Thượng), đền Cố Trạch (hay đền Hạ) và đền Trùng Hoa. Trước khi vào đền, phải qua hệ thống cổng ngũ môn. Trên cổng ghi các chữ Hán Chính nam môn (正南門 – cổng chính phía nam) và Trần Miếu (陳廟 – Miếu thờ nhà Trần). Qua cổng là một hồ nước hình chữ nhật. Chính giữa phía sau hồ nước là khu đền Thiền Trường. Phía Tây đền Thiên Trường là đền Trùng Hoa, phía Đông là đền Cố Trạch.

Cả 3 đền đều có kiến trúc chung, và quy mô ngang nhau. Mỗi đền gồm tòa tiền đường 5 gian, tòa trung đường 5 gian và tòa chính tẩm 3 gian. Nối tiền đường và trung đường là kinh đàn (thiêu hương) và 2 gian tả hữu .

  • 1 Đền Thiên Trường
  • 2 Đền Cố Trạch
  • 3 Đền Trùng Hoa
  • 4 Lễ hội
  • 5 Tham khảo

Đền Thiên Trường

Đền Thiên Trường được xây trên nền Thái miếu và cung Trùng Quang của nhà Trần mà trước nữa là nhà thờ họ của họ Trần. Cung Trùng Quang là nơi các thái thượng hoàng nhà Trần sống và làm việc. Đền Trần hiện nay được dân địa phương xây bằng gỗ từ năm Chính Hòa thứ 15 (tức năm 1695). Các năm 1773, 1854, 1895, 1907-1908, đền được mở rộng và xây thêm.

Đền Thiên Trường hiện tại gồm có tiền đường, trung đường, chính tẩm, siêu hương, 2 dãy tả hữu vu, 2 dãy tả hữu ống muống, 2 dãy giải vũ Đông Tây. Tổng cộng có 9 tòa, 31 gian. Khung đền bằng gỗ lim, mái lợp ngói, nền lát gạch.

Tiền đường của đền Thiên Trường gồm 5 gian, dài 13 mét. Có 12 cột cái cùng 12 cột quân, tất cả đều được đặt trên chân tảng bằng đá hình cánh sen có từ thời Trần là chân cột cung Trùng Quang cũ. Tại đây có đặt ban thờ và bài vị của các quan có công lớn phù tá nhà Trần

Sau tiền đường là trung đường là nơi thờ 14 vị hoàng đế nhà Trần. Tuy nhiên, không có tượng thờ mà chỉ có bài vị. Trước cửa trung đường có ba cỗ ngai là nơi thờ bái vọng các vị hoàng đế.

Sau trung đường là chính tẩm gồm 3 gian. Đây là nơi thờ 4 vị thủy tổ của họ Trần và các phu nhân chính thất ở gian giữa. Các hoàng phi của nhà Trần cũng được đặt bài vị thờ ở 2 gian trái, phải.

Tòa thiêu hương (hay kinh đàn) là nơi đặt ban thờ và bài vị của các công thần nhà Trần. Có ban thờ riêng cho các quan văn, và ban thờ riêng cho các quan võ.

Đền Cố Trạch

Đền Cố Trạch nằm phía Đông của đền Thiên Trường. Nhìn từ sân, là bên phải đền Thiên Trường. Đền Cố Trạch được xây vào năm 1894. Theo bia “Trùng kiến Hưng Đạo thân vương cố trạch bi kí”, thì lúc tu sửa đền Thiên Trường năm 21 đời Tự Đức (năm 1868), người ta đào thấy ở phía Đông đền Thiên Trường một mảnh bia vỡ có ghi chữ Hưng Đạo thân vương cố trạch (nhà cũ của Hưng Đạo thân vương). Do đó khi xây đền này vào năm 1894 khánh thành vào năm 1895, đền được đặt tên là Cố Trạch Từ (đền nhà cũ). Đền Hạ là tên thường gọi.

Đền Cố Trạch đặt bài vị của Trần Hưng Đạo, gia đình và gia tướng. Tiền đường của đền Cố Trạch là nơi đặt bài vị của 3 gia tướng thân tín của Trần Hưng Đạo, đó là Phạm Ngộ, Phạm Ngũ Lão và Nguyễn Chế Nghĩa.

Thiêu hương (kinh đàn) là nơi đặt long đình trong có tượng Trần Hưng Đạo cùng 9 pho tượng Phật. Bên trái đặt bài vị các quan văn. Bên phải đặt bài vị của các quan võ.

Gian tả vu là nơi đặt bài vị Trương Hán Siêu, Phạm Thiện Nhân và các bài vị văn thần triều Trần.

Gian hữu vu là nơi đặt bài vị võ thần triều Trần, bài vị Trần Công và các thân nhân họ Trần.

Tòa trung đường là nơi đặt bài vị và tượng của Trần Hưng Đạo, bài vị của 4 người con trai, của Phạm Ngũ Lão và các tả hữu tướng quân.

Tòa chính tẩm là nơi đặt bài vị của cha và mẹ Trần Hưng Đạo, của Trần Hưng Đạo và vợ (công chúa Thiên Thành), của 4 người con trai và 4 người con dâu của Trần Hưng Đạo, của con gái và con rể (Phạm Ngũ Lão).

Đền Trùng Hoa

Đền Trùng Hoa mới được chính quyền tỉnh Nam Định với sự hỗ trợ về kinh phí của chính phủ xây dựng từ năm 2000. Đền được xây trên nền cung Trùng Hoa xưa – nơi các đương kim hoàng đế nhà Trần về tham vấn các vị thái thượng hoàng.

Trong đền Trùng Hoa có 14 pho tượng bằng đồng của 14 hoàng đế nhà Trần đặt tại tòa trung đường và tòa chính tẩm. Tòa thiêu hương là nơi đặt ngai và bài vị thờ hội đồng các quan. Gian tả vu thờ các quan văn. Gian hữu vu thờ các quan võ.

Lễ hội

Lễ hội ở đền Trần thường diễn ra 3 ngày, từ 13 đến 15 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Lễ hội mở đầu bằng lễ khai ấn bắt đầu từ giờ Tý (giữa đêm). Thời gian gần đây, ngày càng nhiều người tới hành lễ tại đền Trần vào dịp hội để xin/mua được tờ ấn với mong ước sẽ được thăng tiến trong nghề nghiệp.

Ở cả 3 đền trong đền Trần thường xuyên diễn ra các lễ hầu đồng hay lên đồng.

Lễ hội khai ấn đền Trần năm nào cũng bộc lộ một thực tế đáng buồn, đó là sự cuồng tín ngày càng nặng nề.

Mặc dù báo chí, dư luận lên tiếng phản đối những hành vi mê muội, phản tín ngưỡng ở các lễ hội, nhưng rõ ràng căn bệnh này chưa hề thuyên giảm…

Có hay không tục khai ấn đền Trần?

Tìm về nguồn gốc của tục khai ấn đền Trần trong chính sử, tiến sĩ Nguyễn Hồng Kiên (Viện Khảo cổ học VN) cho rằng: Không hề có chuyện nguồn gốc của lễ khai ấn bắt nguồn từ việc sau khi đánh thắng quân Nguyên – Mông, vua Trần thiết triều ở Tức Mặc – Thiên Trường để thưởng công, ban tước như nhiều ý kiến. Việc đó sử chép là diễn ra ở Thăng Long. Trong thư tịch cổ không hề chép gì về cái gọi là “lễ khai ấn đền Trần”. Cũng không có chuyện nhà Trần cứ Tết đến lại đóng ấn ban chức tước. TS Kiên dẫn chứng rằng: Vua Trần Anh Tông từng ban tước hơi nhiều cho các quan trong triều.

Thượng hoàng Nhân Tông biết được sai lấy sổ xem rồi ghi vào trong đó rằng: “Sao lại có một nước bé bằng bàn tay mà phong quan tước nhiều như thế?”. Từ đó vua Trần Anh Tông lại càng thận trọng khi ban chức tước. Về các ấn bằng gỗ ở nhiều đền thờ đức thánh Trần, TS Nguyễn Công Việt (tác giả cuốn “Ấn chương Việt Nam”) đã phân loại đó là ấn tín trong lĩnh vực tôn giáo tín ngưỡng.

Các đền thờ Hưng Đạo vương đều có ấn là do cuối đời, khi lui về Kiếp Bạc, Hưng Đạo vương có tu theo Đạo giáo và sau khi mất đã hiển thánh. Việc lập đền thờ để thờ phụng đức thánh Trần và hành nghề đạo sĩ phải có con dấu của đức thánh Trần để đóng trên bùa chú. Tạm gọi chung các ấn loại này là ấn phù thủy, dùng để đóng vào các bùa – sớ cho tăng tính linh thiêng.

Cũng đồng quan điểm với TS Kiên và TS Việt, Th.S Phạm Văn Ánh (Viện Văn học) nhận định: Nhiều nhà nghiên cứu khẳng định việc đóng, phát ấn ở đền Trần không thấy sử sách nào ghi lại cả. Kiểu đóng ấn ra giấy, hay vải phát, bán cho nhiều vạn người chỉ diễn ra ở đền Trần trong mấy năm gần đây.

Cứ cho là quả ấn xịn đi, là loại “ấn báu”, “ấn vua ban”, là tục từ xưa đi, nhưng nếu vậy, chắc chắn nó cũng chỉ khuôn trong phạm vi hẹp mà thôi. Người ta làm ra cái ấn là để đóng vào chiếu lệnh, bằng sắc, công văn, sách vở, tác phẩm… Có ai làm ra cái ấn để đóng suông vào cái chả có nội dung gì rồi đem bán (?!). Lại còn từ “lá ấn”, “ấn lộc”.

“Ngày xưa có ai nói đến từ ấn lộc, ấn vua ban không? Có bao giờ đem “ấn vua ban”, đóng phát, bán cho hàng nhiều vạn người không? Ngay thời loạn, thời mạt cũng chưa thấy sử sách ghi nhận có chuyện đó. Đến nay vẫn chưa thấy chuyên gia ấn chương nào đem uy tín chuyên môn của mình để đảm bảo đây là ấn cổ, ấn quý. Chúng ta chỉ nên bảo tồn cái gì là tốt đẹp, chân chính, là thuần phong mỹ tục mà thôi”, Th.S Phạm Văn Ánh nhấn mạnh.

Cảnh chen chúc xin ấn đền Trần.     Ảnh: D.Nguyên

Có nên mê mẩn ấn đền Trần?

Theo số liệu thống kê của Viện Văn hóa Nghệ thuật VN, vào đêm khai ấn lễ hội đền Trần hàng năm đều có không dưới 4 vạn người tham gia và tất nhiên con số này sẽ tiếp tục tăng lên hàng năm, trong khi đó số lượng ấn mà Ban tổ chức in ra chỉ đáp ứng được khoảng 1/6 số lượng người có mặt. Số người đến xin gấp nhiều lần số ấn phát ra là nguyên nhân dẫn đến việc chen lấn, giẫm đạp. Mặt khác, việc thần thánh hóa ấn đền Trần đã khiến cho nhiều người có tâm lý quyết lấy bằng được lá ấn bằng mọi giá.

Phải chăng tâm lý đám đông (tâm lý đàn cừu) là điều mà nhiều người cảm thấy đang trở thành hiện thực mỗi khi đền Trần khai ấn. Rõ ràng khát vọng thăng quan tiến chức, hay nói nôm na là ước nguyện thăng tiến trên con đường công danh sự nghiệp là một khát vọng chính đáng của mỗi người. Song, thể hiện cái khát vọng ấy một cách xô bồ và hỗn loạn như ở Lễ khai ấn đền Trần thì khó có thể chấp nhận được, kể cả về mặt văn hóa và tâm linh, tinh thần và đạo lý.

Cứ như vậy, người ta đã biến lễ nghi khai ấn đền Trần trọng thể nhằm khẳng định vị thế quan chức, đồng thời nhắc nhở trách nhiệm làm quan thành một sự mê tín là người nào được nhận ấn sẽ hanh thông hoạn lộ. Hiệu ứng tâm lý ấy có sức lan truyền khủng khiếp, phản ánh một xu hướng xã hội là thói hãnh tiến, thích làm quan và muốn thăng quan. Chính vì thế mà người ta đổ xô về đền Trần, chầu chực hàng giờ để chen lấn, xô đẩy, giẫm đạp lên nhau nhằm giành cho được một miếng vải, tờ giấy được nhân bản rất nhiều gọi là “ấn” với niềm tin vô căn cứ là ý nguyện quan trường sẽ đạt được. Từ sự phát ấn một cách trang trọng cho số ít, giờ đây là cho cả đám đông và từ sự nhận ấn nghiêm cẩn đã thành cuộc giành ấn, thậm chí cướp ấn, chẳng lẽ chức quan cũng cướp được sao?

Ấn được phát bán một cách rộng rãi như thế còn gì là linh thiêng nữa, lại phải mua bằng tiền, mang nặng mùi mua quan, bán chức lắm và có cả nghệ thuật kinh doanh ở đó nữa. Thế nên đã có nhiều ý kiến cho rằng cần sớm có ngay những thay đổi đáng kể về việc phát ấn, hãy giữ gìn một nghi lễ trang nghiêm, ẩn chứa thông điệp của đạo lý làm quan chứ không phải phổ thông hóa đến mức phàm tục, gây nên những cảnh tượng rất phi văn hóa không đáng có.

Có ấn đền Trần sẽ thỏa nguyện chốn quan trường?

Để trả lời cho câu hỏi này có lẽ chỉ những người xin được “ấn thật” nơi đền Trần mới có thể giải đáp được. Nhưng theo PGS-TS Nguyễn Quốc Tuấn (Viện Nghiên cứu tôn giáo) khẳng định rằng: “Tôi tin rằng không phải 100% những người có được ấn đền Trần đều hanh thông trên chốn quan trường, hay chí ít cũng gặp nhiều thành công hơn trong cuộc sống so với người khác”. Bởi may mắn chưa bao giờ và sẽ không bao giờ là điều đưa con người ta tới thành công nếu không có sự nỗ lực từ chính cá nhân đó. Do vậy việc xin được ấn đền Trần sẽ thành công quả là điều khó nói, đức tin này chỉ khiến con người ta ngày càng u mê hơn và khiến xã hội phải chịu đựng những hệ lụy không đáng có.

Đầu tiên, đó là sự tổn thất hình ảnh, truyền thống. Việc làm này tạo ra tâm lý cầu xin một cách phi lý. Thăng quan, tiến chức, làm giàu đều là nguyện vọng. Nhưng đặt trong không gian của việc xin ấn đền Trần thì nó lại thiếu động cơ trong sáng. Cầu xin như thế trong khi những nghi lễ này vốn để an dân. Lệch lạc đó làm tổn thương hình ảnh các vua Trần. Các vua Trần ở đây đâu phải người đi bán quan, bán chức. Thứ hai, việc xin ấn đền Trần tạo ra ảnh hưởng xã hội rất xấu. Bản chất lễ hội truyền thống là cộng cảm cơ mà.

Nó phải tạo ra một vòng tay lớn kết nối cộng đồng chứ không phải là tranh đoạt như mấy năm qua tại đền Trần. Tổn thương thứ ba thấy rất rõ là tạo ra dư luận trái chiều về truyền thống. Tự dưng truyền thống trở thành nơi tranh chấp về nhận thức, rằng nó tốt hay xấu, đúng hay sai. Việc đập một chùa đã là tổn thất, làm sai lạc di sản phi vật chất còn kinh khủng hơn.

Vài năm gần đây một số lễ hội đã bị biến dạng cả về ý nghĩa và quy mô. Dưới danh nghĩa “bảo tồn văn hóa truyền thống” nhưng có thể nhận thấy “thương mại hóa” là mục đích chính của không ít các lễ hội.

Đồng thời việc bóp méo, thậm chí bịa ra những sinh hoạt văn hóa truyền thống như thế đã góp phần nuôi dưỡng và phát triển tâm lý không lành mạnh của một bộ phận không nhỏ trong công chức, quan chức trong việc coi chức tước quyền hành là mục đích tối thượng, vì vậy phải “chạy chức chạy quyền”. Tâm lý bất an khi làm một việc không quang minh chính đại khiến người ta càng phải tìm đến thánh thần làm chỗ dựa…

Cứ thế cái vòng luẩn quẩn lại tiếp diễn, ngày càng phức tạp và gây ra nhiều hệ lụy. Phàm điều gì cũng có cơ sở, gốc rễ nếu rễ không chắc, thân không bền thì không thể “vượng” được, nếu ai cũng mong đợi may mắn, mong chờ thần thánh phù trợ mà không có sự nỗ lực của bản thân thì sẽ không thể thành công, vẫn biết rằng truyền thống văn hóa đích thực cần hết sức tôn trọng và trân quý nhưng không ai dám khẳng định liệu rằng những truyền thống văn hóa đó đang bị lợi dụng với một mục đích khác?

Dũng Nguyễn
Hình ảnh và nội dung bài viết được sưu tầm từ nhiều nguồn khác nhau trên mạng internet
HÃY CHO LỜI CẢM NHẬN NHÉ BẠN!

卐 Hãy chia sẻ nhé! A Di Đà Phật!





CLIP XEM NHIỀU NHẤT TUẦN QUA

BÀI CÙNG CHUYÊN MỤC
BÀI ĐÃ ĐĂNG
NAM MÔ A DI ĐÀ PHẬT!